a nie a² + b²
Wzory skróconego mnożenia to trzy linijki, które wracają w co drugim zadaniu: w równaniach, funkcji kwadratowej, wyrażeniach algebraicznych i dowodach. Poniżej zobaczysz, skąd się biorą, więc nie będziesz musiał ich kuć.
Większość uczniów zna wzory skróconego mnożenia na pamięć. Problem w tym, że pamięć zawodzi akurat wtedy, gdy liczysz szybko i pod presją. Wtedy (x + 4)² zamienia się w x² + 16 i punkt przepada. Ten wpis pokazuje wzory w obrazku. Jak raz zobaczysz, skąd bierze się 2ab, już go nie zgubisz.
- 3Na poziomie podstawowym potrzebujesz trzech wzorów: kwadrat sumy, kwadrat różnicy i różnica kwadratów.
- 2abNajczęstszy błąd to zgubiony środkowy wyraz 2ab. Animacja niżej pokazuje, skąd się bierze.
- x=1Każde przekształcenie sprawdzisz w 10 sekund: wstaw x = 1 po obu stronach.
- 99²Bonus: te same wzory pozwalają liczyć w pamięci, np. 99² albo 51 · 49.
- +Kwadrat sumy(a + b)² = a² + 2ab + b²
- −Kwadrat różnicy(a − b)² = a² − 2ab + b²
- ±Różnica kwadratówa² − b² = (a − b)(a + b)
Kwadrat sumy: skąd się bierze 2ab?
(a + b)² to pole kwadratu o boku a + b. Pokrój go wzdłuż boków, a dostaniesz cztery kawałki: kwadrat a², kwadrat b² i dwa prostokąty ab.
(a + b)² = a² + 2ab + b²
Najedź albo kliknij kawałek kwadratu. Przesuń suwaki i sprawdź na liczbach.
Stąd cały wzór: dwa kwadraty i dwa jednakowe prostokąty, czyli a² + 2ab + b². Kto pisze (a + b)² = a² + b², wyrzuca z kwadratu dwa prostokąty i dziwi się, że pole się nie zgadza.
Kwadrat różnicy: (2x − 3)² bez pomyłki
Wzór jest ten sam, zmienia się tylko znak środkowego wyrazu: (a − b)² = a² − 2ab + b². Przełącz, żeby zobaczyć, gdzie najczęściej pojawia się błąd.
- (2x − 3)²
- (2x)² − 2 · 2x · 3 + 3²
- 4x² − 12x + 9
- 4x² − 12x + 9
- (2x − 3)²
- (2x)² − 3²
- 4x² − 9
- 4x² − 9 ✗
Różnica kwadratów: wzór, który liczy za Ciebie
a² − b² = (a − b)(a + b) działa w obie strony. W lewo pomaga rozkładać wyrażenia na czynniki, np. x² − 9 = (x − 3)(x + 3). W prawo pozwala mnożyć w pamięci liczby, które leżą symetrycznie wokół okrągłej liczby.
A co z sześcianami? Wzory (a ± b)³ oraz a³ ± b³ to materiał rozszerzony. Działają na tej samej zasadzie: rozpisujesz iloczyn i zbierasz jednakowe kawałki. Jeśli piszesz maturę podstawową, skup się na trzech wzorach z tego wpisu.
4 pułapki we wzorach skróconego mnożenia
Każdą z nich widzimy na lekcjach u uczniów, którzy wzory znają. Dlatego zawsze kończ test liczbą: wstaw x = 1 i porównaj obie strony.
Kwadrat sumy to nie suma kwadratów
Kwadrat sumyDlaczego: gubisz dwa prostokąty ab, czyli wyraz 2ab. Test x = 1: lewa strona daje 25, „zła” prawa tylko 17.
Współczynnik też idzie do kwadratu
NawiasyDlaczego: do kwadratu podnosisz cały nawias, czyli i trójkę, i x. Dlatego przy podstawianiu a = 3x zawsze pisz nawias: (3x)².
Minus przed kwadratem nawiasu
ZnakiDlaczego: najpierw rozpisz nawias: (x − 2)² = x² − 4x + 4, dopiero potem zmień znak każdego wyrazu. Minus czeka, aż skończysz wzór.
(a − b)² i (b − a)² to to samo
ZnakiDlaczego: kwadrat różnicy zawsze ma trzy wyrazy. A kolejność w nawiasie nie zmienia wyniku: (3 − x)² = (x − 3)², bo kwadrat „zjada” minus.
Uprość: (x − 5)² − (x + 2)(x − 2)
Kliknij krok, w którym coś poszło nie tak.
Jest! Minus przed nawiasem zmienia znak każdego wyrazu, więc −(x² − 4) = −x² + 4.
Poprawnie: x² − 10x + 25 − x² + 4 = −10x + 29.
Wzory skróconego mnożenia: zadania do sprawdzenia
Pięć przykładów: trzy rachunki w pamięci i dwa wyrażenia. Policz bez kalkulatora, wpisz wynik i kliknij „Sprawdź”.
- 121²
Nie tym razem. Który wzór tu pasuje?
441. (20 + 1)² = 400 + 40 + 1. Bez kalkulatora w 5 sekund.
- 251 · 49
Nie tym razem. Który wzór tu pasuje?
2499. To (50 + 1)(50 − 1) = 50² − 1² = 2500 − 1.
- 399²
Nie tym razem. Który wzór tu pasuje?
9801. (100 − 1)² = 10 000 − 200 + 1.
- 4(x + 3)² − (x − 3)²
Nie tym razem. Który wzór tu pasuje?
12x. x² + 6x + 9 − (x² − 6x + 9) = 12x. Uwaga na minus przed drugim nawiasem.
- 5101² − 99²
Nie tym razem. Który wzór tu pasuje?
400. Różnica kwadratów: (101 − 99)(101 + 99) = 2 · 200.
Mikro-akcja na dziś: narysuj na kartce kwadrat o boku a + b i podziel go na cztery kawałki. Raz, ołówkiem. Za tydzień wzór sam stanie Ci przed oczami, zanim zaczniesz liczyć.
Chcesz przerobić to do końca?
Dwa zbiory zadań z rozwiązaniami krok po kroku. Pliki PDF dostajesz od razu po zakupie.
Zbiory działów mają darmową próbkę. Dwa materiały w koszyku to −10% na cały koszyk.
To też Ci się przyda
Algebra wciąż się sypie?
Na 30 minutach 1:1 online korepetytor sprawdzi, gdzie gubią się znaki i wzory, i pokaże, jak to poukładać.
- 30 minut
- 1:1 online



