Wzór jest w karcie wzorów CKE
Delta mówi Ci, ile rozwiązań ma równanie kwadratowe ax² + bx + c = 0. Dodatnia: dwa. Zero: jedno. Ujemna: żadnego. Policzysz ją w 30 sekund, jeśli pilnujesz jednej rzeczy: nawiasów przy liczbach ujemnych.
Pytanie jak obliczyć deltę wraca w każdej klasie liceum, bo bez niej nie rozwiążesz równania kwadratowego, nie znajdziesz miejsc zerowych funkcji kwadratowej i nie narysujesz paraboli. Sam wzór jest krótki. Punkty przepadają na znakach: zgubiony minus przy b albo przy c i cały wynik leci. Poniżej zobaczysz, co delta naprawdę mierzy, policzysz ją krok po kroku i sprawdzisz się na zadaniach.
- ΔWzór: Δ = b² − 4ac. Najpierw odczytaj a, b i c razem ze znakami.
- 3Δ > 0: dwa rozwiązania, Δ = 0: jedno, Δ < 0: brak rozwiązań.
- ( )Ujemne b wstawiaj w nawiasie: (−3)² = 9, a nie −9.
- b=0Gdy brakuje b albo c, delta nie jest potrzebna. Szybciej rozłożysz równanie na czynniki.
Wzór na deltę i trzy przypadki
Deltę liczysz dla równania w postaci ax² + bx + c = 0, gdzie a ≠ 0. Jeśli równanie wygląda inaczej, najpierw przenieś wszystko na jedną stronę i uporządkuj. Potem wynik delty od razu mówi, co dalej:
- >0Δ > 0: dwa rozwiązaniax₁ = −b − √Δ2ax₂ = −b + √Δ2a
- =0Δ = 0: jedno rozwiązaniex₀ = −b2a
- <0Δ < 0: brak rozwiązańParabola nie dotyka osi x. W zbiorze liczb rzeczywistych równanie nie ma rozwiązań.
Co delta mówi o paraboli?
Rozwiązania równania ax² + bx + c = 0 to miejsca, w których parabola przecina oś x. Zmień a, b i c, a zobaczysz, jak razem z deltą zmienia się liczba punktów wspólnych z osią.
Widzisz zależność? Delta to „odległość” paraboli od sytuacji granicznej. Gdy jest dodatnia, wierzchołek leży po drugiej stronie osi niż ramiona i parabola musi ją przeciąć dwa razy. Gdy spada do zera, parabola tylko dotyka osi wierzchołkiem. Gdy jest ujemna, cała parabola „wisi” nad osią albo pod nią.
Jak obliczyć deltę: 2x² − 3x − 2 = 0
Dwa ujemne współczynniki to idealny przykład, bo właśnie na nich wykłada się najwięcej osób. Przełącz na „Typowy błąd”, żeby zobaczyć, gdzie pojawia się pomyłka.
- Δ = b² − 4ac
- (−3)² − 4 · 2 · (−2)
- 9 + 16
- 25
- Δ = b² − 4ac
- −3² − 4 · 2 · (−2)
- −9 + 16
- 7 ✗
Mając deltę, pierwiastki liczysz już mechanicznie. Dla 2x² − 3x − 2 = 0 masz √Δ = 5, a w mianowniku zawsze stoi 2a = 4:
Sprawdzenie w 10 sekund: wstaw wynik do równania. Jeśli wyjdzie 0, rozwiązanie jest dobre. Na maturze to najszybszy sposób, żeby nie oddać punktu za literówkę w znaku.
4 pułapki przy liczeniu delty
Każdą widzimy na lekcjach u uczniów, którzy wzór znają na pamięć. Wszystkie dotyczą znaków i kolejności działań, nie samego wzoru.
Ujemne b bez nawiasu
ZnakiDlaczego: kwadrat liczby nigdy nie jest ujemny. Jeśli b² wyszło Ci na minusie, zgubiłeś nawias.
Ujemne c zmienia znak przy 4ac
ZnakiDlaczego: gdy a i c mają różne znaki, −4ac jest dodatnie, więc delta na pewno wyjdzie dodatnia. Dobry test przed liczeniem.
Dzielisz tylko pierwiastek
PierwiastkiDlaczego: przez 2a dzielisz cały licznik. Pisz kreskę ułamkową od razu pod całym wyrażeniem −b − √Δ.
Delta tam, gdzie nie trzeba
Oszczędność czasuDlaczego: gdy c = 0, wyciągnij x przed nawias. Gdy b = 0 (np. x² − 9 = 0), użyj różnicy kwadratów. Delta też zadziała, ale to więcej liczenia i więcej okazji do pomyłki.
Rozwiąż: x² + 4x − 5 = 0
Kliknij krok, w którym coś poszło nie tak.
Jest! −4 · 1 · (−5) to +20, nie −20. Minus razy minus daje plus.
Poprawnie: Δ = 16 + 20 = 36, √Δ = 6, więc x₁ = −5, x₂ = 1. Krok 3 był logiczny, tylko liczył na złej delcie.
Delta: zadania do sprawdzenia
Najpierw jedno zadanie zamknięte, takie jak na maturze. Potem pięć przykładów: policz deltę bez kalkulatora, wpisz wynik i kliknij „Sprawdź”.
Ile rozwiązań ma równanie 3x² − 2x + 1 = 0?
- 1Δ dla x² − 6x + 9 = 0
Nie tym razem. Uważaj na znak przy b.
0. (−6)² − 4 · 1 · 9 = 36 − 36. Jedno rozwiązanie: x = 3, bo to (x − 3)².
- 2Δ dla 2x² + x − 3 = 0
Nie tym razem. Ile to −4 · 2 · (−3)?
25. 1² − 4 · 2 · (−3) = 1 + 24. Dwa rozwiązania: −1,5 i 1.
- 3Δ dla x² + 2x + 5 = 0
Nie tym razem. Delta może wyjść ujemna.
−16. 2² − 4 · 1 · 5 = 4 − 20. Brak rozwiązań.
- 4Δ dla −x² + 4x − 4 = 0
Nie tym razem. Tu a = −1 i c = −4.
0. 4² − 4 · (−1) · (−4) = 16 − 16. Jedno rozwiązanie: x = 2.
- 5Ile rozwiązań ma x² − 4x + 3 = 0?
Nie tym razem. Najpierw policz deltę.
2. Δ = 16 − 12 = 4 > 0. Rozwiązania: x = 1 i x = 3.
Do rodzica: jeśli dziecko zna wzór, a wyniki i tak się nie zgadzają, prawie zawsze chodzi o znaki przy liczbach ujemnych. To nie brak zdolności, tylko nawyk zapisu, który da się wyćwiczyć w kilka lekcji.
Mikro-akcja na dziś: weź trzy równania z ujemnym b lub c i przy każdym najpierw wypisz a, b i c w osobnej linijce, razem ze znakami. Dopiero potem licz deltę. Ten jeden nawyk usuwa większość błędów z tego wpisu.
Chcesz sprawdzić, jak stoisz z resztą materiału? Zrób bezpłatny test poziomu albo zobacz, jak przygotować się do matury 2027. A jeśli funkcja kwadratowa to dla Ciebie nowość, zacznij od wzorów skróconego mnożenia: przydadzą się przy rozkładaniu równań bez delty.
Chcesz przerobić to do końca?
Dwa zbiory zadań z rozwiązaniami krok po kroku. Pliki PDF dostajesz od razu po zakupie.
Zbiory działów mają darmową próbkę. Dwa materiały w koszyku to −10% na cały koszyk.
To też Ci się przyda
Funkcja kwadratowa dalej straszy?
Na 30 minutach 1:1 online korepetytor sprawdzi, gdzie gubią się znaki, i pokaże, jak to poukładać.
- 30 minut
- 1:1 online



