Przejdź do treści
Wszystkie poradniki
, , ,

Jak obliczyć deltę? Wzór, przykłady i pułapki

Okładka wpisu SOLVE: Jak obliczyć deltę? Wzór, przykłady i pułapki
Δ = b² − 4ac

Wzór jest w karcie wzorów CKE

Delta mówi Ci, ile rozwiązań ma równanie kwadratowe ax² + bx + c = 0. Dodatnia: dwa. Zero: jedno. Ujemna: żadnego. Policzysz ją w 30 sekund, jeśli pilnujesz jednej rzeczy: nawiasów przy liczbach ujemnych.

Pytanie jak obliczyć deltę wraca w każdej klasie liceum, bo bez niej nie rozwiążesz równania kwadratowego, nie znajdziesz miejsc zerowych funkcji kwadratowej i nie narysujesz paraboli. Sam wzór jest krótki. Punkty przepadają na znakach: zgubiony minus przy b albo przy c i cały wynik leci. Poniżej zobaczysz, co delta naprawdę mierzy, policzysz ją krok po kroku i sprawdzisz się na zadaniach.

W skrócie
  • ΔWzór: Δ = b² − 4ac. Najpierw odczytaj a, b i c razem ze znakami.
  • 3Δ > 0: dwa rozwiązania, Δ = 0: jedno, Δ < 0: brak rozwiązań.
  • ( )Ujemne b wstawiaj w nawiasie: (−3)² = 9, a nie −9.
  • b=0Gdy brakuje b albo c, delta nie jest potrzebna. Szybciej rozłożysz równanie na czynniki.
ten temat przerobisz w zbiorzeFunkcja kwadratowaRozwiązania krok po kroku, próbka za darmo69,99 złZobacz zbiór

Wzór na deltę i trzy przypadki

Deltę liczysz dla równania w postaci ax² + bx + c = 0, gdzie a ≠ 0. Jeśli równanie wygląda inaczej, najpierw przenieś wszystko na jedną stronę i uporządkuj. Potem wynik delty od razu mówi, co dalej:

  • >0Δ > 0: dwa rozwiązaniax₁ = −b − √Δ2ax₂ = −b + √Δ2a
  • =0Δ = 0: jedno rozwiązaniex₀ = −b2a
  • <0Δ < 0: brak rozwiązańParabola nie dotyka osi x. W zbiorze liczb rzeczywistych równanie nie ma rozwiązań.
Delta w obrazku

Co delta mówi o paraboli?

Rozwiązania równania ax² + bx + c = 0 to miejsca, w których parabola przecina oś x. Zmień a, b i c, a zobaczysz, jak razem z deltą zmienia się liczba punktów wspólnych z osią.

x y

Widzisz zależność? Delta to „odległość” paraboli od sytuacji granicznej. Gdy jest dodatnia, wierzchołek leży po drugiej stronie osi niż ramiona i parabola musi ją przeciąć dwa razy. Gdy spada do zera, parabola tylko dotyka osi wierzchołkiem. Gdy jest ujemna, cała parabola „wisi” nad osią albo pod nią.

Krok po kroku

Jak obliczyć deltę: 2x² − 3x − 2 = 0

Dwa ujemne współczynniki to idealny przykład, bo właśnie na nich wykłada się najwięcej osób. Przełącz na „Typowy błąd”, żeby zobaczyć, gdzie pojawia się pomyłka.

  1. Δ = b² − 4ac
  2. (−3)² − 4 · 2 · (−2)
  3. 9 + 16
  4. 25

Mając deltę, pierwiastki liczysz już mechanicznie. Dla 2x² − 3x − 2 = 0 masz √Δ = 5, a w mianowniku zawsze stoi 2a = 4:

Pierwsze rozwiązaniex₁ = 3 − 54−12−b = 3, bo b = −3.
Drugie rozwiązaniex₂ = 3 + 542Sprawdź: 2 · 4 − 3 · 2 − 2 = 0.

Sprawdzenie w 10 sekund: wstaw wynik do równania. Jeśli wyjdzie 0, rozwiązanie jest dobre. Na maturze to najszybszy sposób, żeby nie oddać punktu za literówkę w znaku.

zajrzyj do środka, zanim kupiszDarmowa próbka zbioru Funkcja kwadratowaOtwórz próbkę →
Typowe błędy

4 pułapki przy liczeniu delty

Każdą widzimy na lekcjach u uczniów, którzy wzór znają na pamięć. Wszystkie dotyczą znaków i kolejności działań, nie samego wzoru.

01

Ujemne b bez nawiasu

Znaki
b = −4 ⇒ b² = −16
b = −4 ⇒ b² = (−4)² = 16

Dlaczego: kwadrat liczby nigdy nie jest ujemny. Jeśli b² wyszło Ci na minusie, zgubiłeś nawias.

02

Ujemne c zmienia znak przy 4ac

Znaki
x² + 2x − 3: Δ = 4 − 12
Δ = 4 − 4 · 1 · (−3) = 4 + 12 = 16

Dlaczego: gdy a i c mają różne znaki, −4ac jest dodatnie, więc delta na pewno wyjdzie dodatnia. Dobry test przed liczeniem.

03

Dzielisz tylko pierwiastek

Pierwiastki
x₁ = −b − √Δ2a
x₁ = −b − √Δ2a

Dlaczego: przez 2a dzielisz cały licznik. Pisz kreskę ułamkową od razu pod całym wyrażeniem −b − √Δ.

04

Delta tam, gdzie nie trzeba

Oszczędność czasu
3x² − 12x = 0: liczę Δ = 144
3x(x − 4) = 0 ⇒ x = 0 lub x = 4

Dlaczego: gdy c = 0, wyciągnij x przed nawias. Gdy b = 0 (np. x² − 9 = 0), użyj różnicy kwadratów. Delta też zadziała, ale to więcej liczenia i więcej okazji do pomyłki.

Znajdź błąd

Rozwiąż: x² + 4x − 5 = 0

Kliknij krok, w którym coś poszło nie tak.

Jest! −4 · 1 · (−5) to +20, nie −20. Minus razy minus daje plus.

Poprawnie: Δ = 16 + 20 = 36, √Δ = 6, więc x₁ = −5, x₂ = 1. Krok 3 był logiczny, tylko liczył na złej delcie.

Delta: zadania do sprawdzenia

Najpierw jedno zadanie zamknięte, takie jak na maturze. Potem pięć przykładów: policz deltę bez kalkulatora, wpisz wynik i kliknij „Sprawdź”.

Zadanie zamknięte · 1 pkt

Ile rozwiązań ma równanie 3x² − 2x + 1 = 0?

Wynik: 0 / 5
  1. 1Δ dla x² − 6x + 9 = 0

    Nie tym razem. Uważaj na znak przy b.

    0. (−6)² − 4 · 1 · 9 = 36 − 36. Jedno rozwiązanie: x = 3, bo to (x − 3)².

  2. 2Δ dla 2x² + x − 3 = 0

    Nie tym razem. Ile to −4 · 2 · (−3)?

    25. 1² − 4 · 2 · (−3) = 1 + 24. Dwa rozwiązania: −1,5 i 1.

  3. 3Δ dla x² + 2x + 5 = 0

    Nie tym razem. Delta może wyjść ujemna.

    −16. 2² − 4 · 1 · 5 = 4 − 20. Brak rozwiązań.

  4. 4Δ dla −x² + 4x − 4 = 0

    Nie tym razem. Tu a = −1 i c = −4.

    0. 4² − 4 · (−1) · (−4) = 16 − 16. Jedno rozwiązanie: x = 2.

  5. 5Ile rozwiązań ma x² − 4x + 3 = 0?

    Nie tym razem. Najpierw policz deltę.

    2. Δ = 16 − 12 = 4 > 0. Rozwiązania: x = 1 i x = 3.

Do rodzica: jeśli dziecko zna wzór, a wyniki i tak się nie zgadzają, prawie zawsze chodzi o znaki przy liczbach ujemnych. To nie brak zdolności, tylko nawyk zapisu, który da się wyćwiczyć w kilka lekcji.

Mikro-akcja na dziś: weź trzy równania z ujemnym b lub c i przy każdym najpierw wypisz a, b i c w osobnej linijce, razem ze znakami. Dopiero potem licz deltę. Ten jeden nawyk usuwa większość błędów z tego wpisu.

Chcesz sprawdzić, jak stoisz z resztą materiału? Zrób bezpłatny test poziomu albo zobacz, jak przygotować się do matury 2027. A jeśli funkcja kwadratowa to dla Ciebie nowość, zacznij od wzorów skróconego mnożenia: przydadzą się przy rozkładaniu równań bez delty.

Czytaj dalej

To też Ci się przyda

Bezpłatna lekcja próbna

Funkcja kwadratowa dalej straszy?

Na 30 minutach 1:1 online korepetytor sprawdzi, gdzie gubią się znaki, i pokaże, jak to poukładać.

Umów bezpłatną lekcję
  • 30 minut
  • 1:1 online

przygotowanie 1:1

Rozumiesz przykład, a w zadaniu znowu się gubisz?

To nie kwestia talentu. Ćwiczysz to z korepetytorem 1:1, od pierwszej lekcji na zadaniach CKE, i pytasz tyle razy, ile trzeba. Po próbnej wiesz, od czego zacząć.

  • 30 minut online
  • bez opłat
  • bez karty