a nie 12
Mnożysz górę i dół przez 2, a nie sam dół. Usuwanie niewymierności to pozbycie się pierwiastka z dołu ułamka. Mnożysz licznik i mianownik przez to samo, więc wartość się nie zmienia. Niżej masz dwa przypadki, które wystarczą na całą maturę.
Usuwanie niewymierności z mianownika brzmi groźnie, a to tylko jeden ruch. Niewymierność to liczba z pierwiastkiem, której nie zapiszesz jako zwykły ułamek, na przykład 2. Mianownik to dół ułamka. Chodzi więc o to, żeby na dole nie było pierwiastka. Są tylko dwa przypadki: sam pierwiastek albo pierwiastek z plusem lub minusem. Każdy załatwiasz jednym mnożeniem.
- √Sam pierwiastek na dole? Mnożysz górę i dół przez ten pierwiastek.
- ±Pierwiastek z plusem lub minusem? Mnożysz przez sprzężenie, czyli to samo z przeciwnym znakiem.
- 1Mnożysz przez ułamek równy 1, więc wartość się nie zmienia. Zmienia się tylko zapis.
- ≈Kalkulator przed i po pokaże tę samą liczbę. To Twoje sprawdzenie.
Sam pierwiastek na dole: mnożysz przez ten sam pierwiastek
Pierwiastek razy ten sam pierwiastek daje liczbę bez pierwiastka: 3 · 3 = 3. Dlatego mnożysz górę i dół przez 3. Zmień liczby i zobacz, że wynik się zgadza.
Usuń niewymierność z mianownika ułamka 63.
Masz
Dostajesz
Wybierz pierwiastek na dole i przesuń suwak licznika.
To jak skórka w grze. Postać wygląda inaczej, ale statystyki ma te same. Ułamek 33 jest równy 1, więc mnożenie przez niego zmienia tylko wygląd liczby.
- √Zawsze ten sam ruchNa dole 7? Mnożysz przez 77. Pod pierwiastkiem i tak wyjdzie 7.
- ÷Na koniec skróć633 to 23, bo 6 : 3 = 2. Skracasz liczbę przed pierwiastkiem z liczbą na dole.
- 2√Liczba przed pierwiastkiemPrzy 323 mnożysz tylko przez 3. Dostajesz 336, czyli 32.
Pierwiastek z plusem lub minusem: sprzężenie
Sprzężenie to ten sam nawias z przeciwnym znakiem. Dla 3 + 1 sprzężeniem jest 3 − 1. Mnożysz przez nie górę i dół. W tabelce zobaczysz, czemu pierwiastki znikają.
Usuń niewymierność z mianownika ułamka 13 + 1.
Mnożysz dwa nawiasy na dole. Każdy z każdym, czyli cztery iloczyny:
Zmień znak, pierwiastek, liczbę i licznik.
Skąd to działa? To wzór skróconego mnożenia (a + b)(a − b) = a² − b². Środkowe iloczyny zawsze się znoszą, bo jeden ma plus, a drugi minus. Zostaje kwadrat pierwiastka, czyli zwykła liczba. Wzór masz w karcie wzorów CKE.
Usuwanie niewymierności z mianownika na przykładzie z matury
Tak wygląda pełne rozwiązanie. Klikaj „Następny krok” albo poczekaj, aż tablica sama się wypełni. Potem sprawdź się w zadaniu zamkniętym.
Usuń niewymierność z mianownika ułamka 45 − 1.
- 45 − 1 · 5 + 15 + 1
- 4(5 + 1)(5)² − 1²
- 4(5 + 1)4
- 5 + 1
Liczba 23 − 1 jest równa
4 pułapki, przez które pierwiastek wraca na dół
Każdą wyłapiesz kalkulatorem. Ułamek przed i po musi dać tę samą liczbę.
Mnożysz tylko dół
Przypadek 1Dlaczego: jak mnożysz tylko dół, zmieniasz liczbę. Test: 1 : √2 ≈ 0,707, a 1 : 2 = 0,5.
Sprzężenie z tym samym znakiem
Przypadek 2Dlaczego: przy tym samym znaku środkowe iloczyny się dodają i pierwiastek zostaje. Przeciwny znak je znosi.
Kwadrat pierwiastka to nie kwadrat liczby
PotęgiDlaczego: pierwiastek i kwadrat się znoszą, zostaje liczba spod pierwiastka. Test: √3 ≈ 1,73, a 1,73² ≈ 3.
Skracasz tylko jeden składnik
SkracanieDlaczego: dzielisz przez 2 całą górę, czyli oba składniki. Test: (6 + 1,41) : 2 ≈ 3,71, a 3 + 1,41 = 4,41.
Usuń niewymierność z mianownika ułamka 35 + 2.
Kliknij krok, w którym coś poszło nie tak.
Jest! Liczbę 2 też trzeba podnieść do kwadratu. Na dole jest 5 − 4 = 1, a nie 5 − 2.
Poprawnie: 3(5 − 2) = 35 − 6. Test: 3 : (√5 + 2) ≈ 0,708 i 3√5 − 6 ≈ 0,708.
Każdy z tych błędów kosztuje punkt, choć sam pomysł był dobry. Najszybsza obrona to kalkulator: policz ułamek przed i po. Jak liczby się różnią, szukaj błędu w mianowniku.
Usuwanie niewymierności z mianownika: 5 zadań
Od najprostszego do maturalnego. Wpisuj same liczby. Minus możesz wpisać zwykłym łącznikiem.
- 1Oblicz 5 · 5. Wpisz liczbę.
Nie tym razem. Pierwiastek razy ten sam pierwiastek daje liczbę spod pierwiastka.
5. Pierwiastek i jego kopia dają liczbę spod pierwiastka.
- 2Zapisz 63 w postaci a3. Wpisz a.
Nie tym razem. Pomnóż przez √3, potem skróć 6 z 3.
2. 633 = 23.
- 3Zapisz 155 w postaci a5. Wpisz a.
Nie tym razem. Na dole po mnożeniu jest 5.
3. 1555 = 35.
- 4Oblicz (7 + 2)(7 − 2). Wpisz liczbę.
Nie tym razem. Kwadrat pierwiastka minus kwadrat dwójki.
3. 7 − 4 = 3.
- 5Matura: liczba 45 + 1 ma postać 5 + b. Wpisz b.
Nie tym razem. Sprzężeniem √5 + 1 jest √5 − 1.
−1. 4(5 − 1)5 − 1 = 5 − 1, więc b = −1.
Do rodzica: ten temat zwykle wraca w pierwszej klasie liceum, a potem w zadaniach maturalnych z pierwiastkami. Wystarczy jedno pytanie przy biurku: „czym mnożysz i dlaczego?”. Jeśli dziecko mówi o sprzężeniu i sprawdza wynik kalkulatorem, temat jest opanowany.
Mikro-akcja na dziś: zapisz na karteczce dwa ruchy. Sam pierwiastek: mnożysz przez niego. Plus albo minus: mnożysz przez sprzężenie. Zrób dziś trzy przykłady z podręcznika i każdy sprawdź kalkulatorem.
Chcesz przerobić to do końca?
Dwa zbiory zadań z rozwiązaniami krok po kroku. Pliki PDF dostajesz od razu po zakupie.
Zbiory działów mają darmową próbkę. Dwa materiały w koszyku to −10% na cały koszyk.



