Przejdź do treści
Wszystkie poradniki
,

Jak usunąć niewymierność z mianownika? Dwa przypadki na całą maturę

Okładka wpisu SOLVE: Jak usunąć niewymierność z mianownika? Dwa przypadki na całą maturę
12 = 22

a nie 12

Mnożysz górę i dół przez 2, a nie sam dół. Usuwanie niewymierności to pozbycie się pierwiastka z dołu ułamka. Mnożysz licznik i mianownik przez to samo, więc wartość się nie zmienia. Niżej masz dwa przypadki, które wystarczą na całą maturę.

Usuwanie niewymierności z mianownika brzmi groźnie, a to tylko jeden ruch. Niewymierność to liczba z pierwiastkiem, której nie zapiszesz jako zwykły ułamek, na przykład 2. Mianownik to dół ułamka. Chodzi więc o to, żeby na dole nie było pierwiastka. Są tylko dwa przypadki: sam pierwiastek albo pierwiastek z plusem lub minusem. Każdy załatwiasz jednym mnożeniem.

W skrócie
  • √Sam pierwiastek na dole? Mnożysz górę i dół przez ten pierwiastek.
  • ±Pierwiastek z plusem lub minusem? Mnożysz przez sprzężenie, czyli to samo z przeciwnym znakiem.
  • 1Mnożysz przez ułamek równy 1, więc wartość się nie zmienia. Zmienia się tylko zapis.
  • ≈Kalkulator przed i po pokaże tę samą liczbę. To Twoje sprawdzenie.
ten temat przerobisz w zbiorzePierwiastkiRozwiązania krok po kroku, próbka za darmo39,99 złZobacz zbiór
Przypadek 1

Sam pierwiastek na dole: mnożysz przez ten sam pierwiastek

Pierwiastek razy ten sam pierwiastek daje liczbę bez pierwiastka: 3 · 3 = 3. Dlatego mnożysz górę i dół przez 3. Zmień liczby i zobacz, że wynik się zgadza.

Zadanie

Usuń niewymierność z mianownika ułamka 63.

Masz

Dostajesz

Wybierz pierwiastek na dole i przesuń suwak licznika.

To jak skórka w grze. Postać wygląda inaczej, ale statystyki ma te same. Ułamek 33 jest równy 1, więc mnożenie przez niego zmienia tylko wygląd liczby.

  • √Zawsze ten sam ruchNa dole 7? Mnożysz przez 77. Pod pierwiastkiem i tak wyjdzie 7.
  • ÷Na koniec skróć633 to 23, bo 6 : 3 = 2. Skracasz liczbę przed pierwiastkiem z liczbą na dole.
  • 2√Liczba przed pierwiastkiemPrzy 323 mnożysz tylko przez 3. Dostajesz 336, czyli 32.
Przypadek 2

Pierwiastek z plusem lub minusem: sprzężenie

Sprzężenie to ten sam nawias z przeciwnym znakiem. Dla 3 + 1 sprzężeniem jest 3 − 1. Mnożysz przez nie górę i dół. W tabelce zobaczysz, czemu pierwiastki znikają.

Zadanie

Usuń niewymierność z mianownika ułamka 13 + 1.

Mnożysz dwa nawiasy na dole. Każdy z każdym, czyli cztery iloczyny:

Zmień znak, pierwiastek, liczbę i licznik.

Znak
Pierwiastek
Liczba
Licznik

Skąd to działa? To wzór skróconego mnożenia (a + b)(a − b) = a² − b². Środkowe iloczyny zawsze się znoszą, bo jeden ma plus, a drugi minus. Zostaje kwadrat pierwiastka, czyli zwykła liczba. Wzór masz w karcie wzorów CKE.

zajrzyj do środka, zanim kupiszDarmowa próbka zbioru PierwiastkiOtwórz próbkę →
Krok po kroku

Usuwanie niewymierności z mianownika na przykładzie z matury

Tak wygląda pełne rozwiązanie. Klikaj „Następny krok” albo poczekaj, aż tablica sama się wypełni. Potem sprawdź się w zadaniu zamkniętym.

Zadanie

Usuń niewymierność z mianownika ułamka 45 − 1.

  1. 45 − 1 · 5 + 15 + 1
  2. 4(5 + 1)(5)² − 1²
  3. 4(5 + 1)4
  4. 5 + 1

Zadanie zamknięte · 1 pkt

Liczba 23 − 1 jest równa

Typowe błędy

4 pułapki, przez które pierwiastek wraca na dół

Każdą wyłapiesz kalkulatorem. Ułamek przed i po musi dać tę samą liczbę.

01

Mnożysz tylko dół

Przypadek 1
12 = 12
12 · 22 = 22

Dlaczego: jak mnożysz tylko dół, zmieniasz liczbę. Test: 1 : √2 ≈ 0,707, a 1 : 2 = 0,5.

02

Sprzężenie z tym samym znakiem

Przypadek 2
(3 + 1)(3 + 1) = 4 + 23
(3 + 1)(3 − 1) = 3 − 1 = 2

Dlaczego: przy tym samym znaku środkowe iloczyny się dodają i pierwiastek zostaje. Przeciwny znak je znosi.

03

Kwadrat pierwiastka to nie kwadrat liczby

Potęgi
(3)² = 9
(3)² = 3

Dlaczego: pierwiastek i kwadrat się znoszą, zostaje liczba spod pierwiastka. Test: √3 ≈ 1,73, a 1,73² ≈ 3.

04

Skracasz tylko jeden składnik

Skracanie
6 + 22 = 3 + 2
6 + 22 = 3 + 22

Dlaczego: dzielisz przez 2 całą górę, czyli oba składniki. Test: (6 + 1,41) : 2 ≈ 3,71, a 3 + 1,41 = 4,41.

Znajdź błąd

Usuń niewymierność z mianownika ułamka 35 + 2.

Kliknij krok, w którym coś poszło nie tak.

Jest! Liczbę 2 też trzeba podnieść do kwadratu. Na dole jest 5 − 4 = 1, a nie 5 − 2.

Poprawnie: 3(5 − 2) = 35 − 6. Test: 3 : (√5 + 2) ≈ 0,708 i 3√5 − 6 ≈ 0,708.

Każdy z tych błędów kosztuje punkt, choć sam pomysł był dobry. Najszybsza obrona to kalkulator: policz ułamek przed i po. Jak liczby się różnią, szukaj błędu w mianowniku.

Sprawdź się

Usuwanie niewymierności z mianownika: 5 zadań

Od najprostszego do maturalnego. Wpisuj same liczby. Minus możesz wpisać zwykłym łącznikiem.

Wynik: 0 / 5
  1. 1Oblicz 5 · 5. Wpisz liczbę.

    Nie tym razem. Pierwiastek razy ten sam pierwiastek daje liczbę spod pierwiastka.

    5. Pierwiastek i jego kopia dają liczbę spod pierwiastka.

  2. 2Zapisz 63 w postaci a3. Wpisz a.

    Nie tym razem. Pomnóż przez √3, potem skróć 6 z 3.

    2. 633 = 23.

  3. 3Zapisz 155 w postaci a5. Wpisz a.

    Nie tym razem. Na dole po mnożeniu jest 5.

    3. 1555 = 35.

  4. 4Oblicz (7 + 2)(7 − 2). Wpisz liczbę.

    Nie tym razem. Kwadrat pierwiastka minus kwadrat dwójki.

    3. 7 − 4 = 3.

  5. 5Matura: liczba 45 + 1 ma postać 5 + b. Wpisz b.

    Nie tym razem. Sprzężeniem √5 + 1 jest √5 − 1.

    −1. 4(5 − 1)5 − 1 = 5 − 1, więc b = −1.

Do rodzica: ten temat zwykle wraca w pierwszej klasie liceum, a potem w zadaniach maturalnych z pierwiastkami. Wystarczy jedno pytanie przy biurku: „czym mnożysz i dlaczego?”. Jeśli dziecko mówi o sprzężeniu i sprawdza wynik kalkulatorem, temat jest opanowany.

Mikro-akcja na dziś: zapisz na karteczce dwa ruchy. Sam pierwiastek: mnożysz przez niego. Plus albo minus: mnożysz przez sprzężenie. Zrób dziś trzy przykłady z podręcznika i każdy sprawdź kalkulatorem.

Czytaj dalej

To też Ci się przyda

przygotowanie 1:1

Rozumiesz przykład, a w zadaniu znowu się gubisz?

To nie kwestia talentu. Ćwiczysz to z korepetytorem 1:1, od pierwszej lekcji na zadaniach CKE, i pytasz tyle razy, ile trzeba. Po próbnej wiesz, od czego zacząć.

  • 30 minut online
  • bez opłat
  • bez karty