Przejdź do treści
Wszystkie poradniki
, ,

Działania na potęgach i pierwiastkach: ściąga z 7 zasad

Okładka wpisu SOLVE: Działania na potęgach i pierwiastkach: ściąga z 7 zasad
2³ · 2⁴ = 2⁷ = 128

a nie 2¹² ani 4⁷

Przy mnożeniu potęg o tej samej podstawie wykładniki dodajesz. Przy dzieleniu odejmujesz. Przy potędze potęgi mnożysz. Niżej masz całą ściągę z 7 zasad i sceny, które pokazują, skąd te zasady się biorą.

Działania na potęgach to w praktyce liczenie, ile razy ta sama liczba stoi w rzędzie. Zobacz na pamięć w telefonie: 64 GB to 2⁶, a 128 GB to 2⁷. Dwa razy więcej miejsca to wykładnik większy o 1. Gdy to zrozumiesz, zasady przestają być listą do wkucia. Zostaje siedem krótkich reguł, które ogarniają prawie każde zadanie z potęgami i pierwiastkami.

W skrócie
  • +Mnożysz potęgi o tej samej podstawie: wykładniki dodajesz.
  • −Dzielisz: wykładniki odejmujesz. Potęga potęgi: mnożysz.
  • ⁻¹Wykładnik ujemny to odwrotność, a nie liczba ujemna. 2⁻² to jedna czwarta.
  • √Pierwiastki mnożysz i dzielisz pod jednym znakiem. Dodawać tak nie wolno.
ten temat przerobisz w zbiorzePotęgiRozwiązania krok po kroku, próbka za darmo39,99 złZobacz zbiór
Ściąga

Działania na potęgach: 7 zasad na jednej kartce

Każda zasada ma przykład na liczbach. Zasady 1-6 są w karcie wzorów CKE. Siódma wynika z czwartej, bo pierwiastek to potęga o wykładniku jedna druga.

  1. 1Mnożenie: dodajeszaᵐ · aⁿ = aᵐ⁺ⁿ2³ · 2⁴ = 2⁷ = 128
  2. 2Dzielenie: odejmujeszaᵐ : aⁿ = aᵐ⁻ⁿ5⁶ : 5⁴ = 5² = 25
  3. 3Potęga potęgi: mnożysz(aᵐ)ⁿ = aᵐ·ⁿ(3²)³ = 3⁶ = 729
  4. 4Iloczyn do potęgi(a · b)ⁿ = aⁿ · bⁿ2⁵ · 5⁵ = 10⁵ = 100 000
  5. 5Zero i minus w wykładnikua⁰ = 1, a⁻ⁿ = 1aⁿ7⁰ = 1, 2⁻³ = 18
  6. 6Ułamek w wykładnikuamn = n√aᵐ823 = (∛8)² = 2² = 4
  7. 7Pierwiastki razem√a · √b = √(a · b)√18 · √2 = √36 = 6

Uwaga na podstawę. Zasady 1-3 działają tylko przy tej samej podstawie. 2³ · 3⁴ tak się nie skleja. Wtedy zamień podstawy na wspólną, np. 4 = 2² albo 9 = 3², i dopiero wtedy liczysz.

Scena: dwójki w rzędzie

Skąd te zasady? Policz dwójki

2³ to trzy dwójki pomnożone przez siebie. Wybierz działanie i wykładniki, a scena rozłoży potęgi na pojedyncze dwójki. Zasada wyjdzie Ci sama.

Zadanie

Oblicz 2³ · 2⁴ i zapisz wynik jako jedną potęgę liczby 2.

Przy dzieleniu ustaw m mniejsze od n, np. 2² : 2⁵. Dwójek na dole zostaje więcej niż na górze. Tak rodzi się wykładnik ujemny.

Scena: schody w dół

Potęga ujemna i zerowa: dziel dalej

Każdy krok w dół po schodach to wykładnik mniejszy o 1, czyli dzielenie przez podstawę. Schodź dalej niż do zera i zobacz, co wychodzi.

Zadanie

Oblicz 2⁰ i 2⁻³.

Podstawa
    Wykładnik zero2⁰ = 112¹ : 2 = 1. Każda liczba różna od zera do potęgi 0 daje 1.
    Wykładnik ujemny2⁻³ = 12³18Trzy razy dzielisz 1 przez 2. Wynik jest dodatni i mały.
    zajrzyj do środka, zanim kupiszDarmowa próbka zbioru PotęgiOtwórz próbkę →
    Krok po kroku

    Działania na potęgach w jednym zadaniu: wspólna podstawa

    W zadaniach rzadko masz od razu tę samą podstawę. Pierwszy ruch to zamiana liczb na potęgi jednej podstawy, np. 4 = 2², 8 = 2³, 16 = 2⁴.

    Zadanie

    Oblicz wartość wyrażenia (2⁵ · 4) : 2⁴.

    1. (2⁵ · 2²) : 2⁴
    2. 2⁷ : 2⁴
    3. 2⁷ : 2⁴ = 2³
    4. 2³ = 8

    Pierwiastki to też potęgi: √a to a do potęgi 12. Dlatego mnożysz je i dzielisz pod jednym znakiem. Z dodawaniem tak się nie da.

    Mnożenie: wolno√18 · √2 = √366Pierwiastki mnożysz pod jednym znakiem.
    Dodawanie: nie wolno√9 + √16 ≠ √257 ≠ 5√9 + √16 = 3 + 4 = 7, a √25 = 5.
    Zadanie zamknięte · 1 pkt

    Oblicz wartość liczby 823.

    Typowe błędy

    4 pułapki, przez które potęgi zabierają punkty

    Każdą sprawdzisz na małych liczbach. Policz obie strony na zwykłych liczbach i porównaj.

    01

    Mnożenie wykładników przy mnożeniu potęg

    Zasada 1
    2³ · 2⁴ = 2¹²
    2³ · 2⁴ = 2⁷

    Dlaczego: trzy dwójki i cztery dwójki to razem siedem dwójek. Test: 8 · 16 = 128 = 2⁷.

    02

    Sklejanie różnych podstaw

    Podstawa
    2³ · 3² = 6⁵
    2³ · 3² = 8 · 9 = 72

    Dlaczego: wykładniki łączysz tylko przy tej samej podstawie. Test: 6⁵ = 7776, a 8 · 9 = 72.

    03

    Potęga ujemna jako liczba ujemna

    Zasada 5
    2⁻² = −4
    2⁻² = 14

    Dlaczego: minus w wykładniku oznacza odwrotność. Test na schodach: 2⁰ = 1, 2⁻¹ = 12, 2⁻² = 14.

    04

    Pierwiastek z sumy

    Zasada 7
    √(9 + 16) = 3 + 4 = 7
    √(9 + 16) = √25 = 5

    Dlaczego: najpierw liczysz to, co pod pierwiastkiem. Rozbijać wolno tylko iloczyn: √(9 · 16) = 3 · 4 = 12.

    Znajdź błąd

    Oblicz wartość wyrażenia (3²)³ : 3⁴.

    Kliknij krok, w którym coś poszło nie tak.

    Jest! Potęga potęgi to mnożenie wykładników, a nie dodawanie. Trzy razy po dwie trójki to sześć trójek.

    Poprawnie: (3²)³ = 3⁶, potem 3⁶ : 3⁴ = 3² = 9. Test: 9³ = 729, a 729 : 81 = 9.

    Potęgi i pierwiastki dalej się mieszają? Na bezpłatnej lekcji próbnej (30 minut, 1:1 online) korepetytor sprawdzi, którą zasadę gubisz, i przećwiczy ją z Tobą. Umów lekcję próbną

    Sprawdź się

    Działania na potęgach: zadania do sprawdzenia

    Pięć zadań, od najprostszego. Wpisz samą liczbę. Ułamek wpisz jako liczbę dziesiętną, np. 0,25.

    Wynik: 0 / 5
    1. 1Oblicz 5³ · 5⁻¹.

      Nie tym razem. Dodaj wykładniki: 3 + (−1).

      25. 5³ · 5⁻¹ = 5² = 25.

    2. 2Oblicz 2¹⁰ : 2⁷.

      Nie tym razem. Przy dzieleniu wykładniki odejmujesz.

      8. 2¹⁰ : 2⁷ = 2³ = 8.

    3. 3Oblicz 4⁻² i wpisz wynik jako liczbę dziesiętną.

      Nie tym razem. Minus w wykładniku to odwrotność.

      0,0625. 4⁻² = 1 : 4² = 1 : 16 = 0,0625.

    4. 4Oblicz √8 · √2.

      Nie tym razem. Pomnóż pod jednym pierwiastkiem.

      4. √8 · √2 = √16 = 4.

    5. 5Matura: oblicz 1634.

      Nie tym razem. Mianownik to stopień pierwiastka, licznik to potęga.

      8. Pierwiastek czwartego stopnia z 16 to 2, a 2³ = 8.

    Do rodzica: potęgi wracają w wielu działach, od notacji wykładniczej po logarytmy. Jeśli dziecko myli zasady, to normalne, bo są do siebie podobne. Dobrze działa krótka ściąga nad biurkiem i pytanie przy zadaniu: „mnożysz czy dzielisz potęgi?”. Po kilku tygodniach ściąga zwykle przestaje być potrzebna.

    Mikro-akcja na dziś: przepisz ściągę z 7 zasad na kartkę A6, każdą z jednym przykładem. Potem zajrzyj w ustawieniach telefonu, ile masz pamięci. 64, 128 i 256 GB to kolejne potęgi dwójki. Zapisz, które to potęgi.

    Czytaj dalej

    To też Ci się przyda

    przygotowanie 1:1

    Rozumiesz przykład, a w zadaniu znowu się gubisz?

    To nie kwestia talentu. Ćwiczysz to z korepetytorem 1:1, od pierwszej lekcji na zadaniach CKE, i pytasz tyle razy, ile trzeba. Po próbnej wiesz, od czego zacząć.

    • 30 minut online
    • bez opłat
    • bez karty