Przejdź do treści
Wszystkie poradniki
,

Proporcje i mnożenie na krzyż: kiedy działa, a kiedy nie

Okładka wpisu SOLVE: Proporcje i mnożenie na krzyż: kiedy działa, a kiedy nie
3 · x = 5 · 12 x = 20 zł

a nie 3 · 12 = 5 · x. Mnożysz po przekątnej tabelki, a nie w poziomie.

Jeśli 3 GB internetu kosztują 12 zł, to 5 GB kosztuje 20 zł. Mnożenie na krzyż działa tylko wtedy, gdy obie wielkości rosną razem. Niżej zobaczysz, jak to sprawdzić i co zrobić, gdy jedna rośnie, a druga maleje.

Mnożenie na krzyż to najszybszy sposób na proporcję, czyli równość dwóch ilorazów. Wpisujesz liczby do tabelki 2 na 2, mnożysz po przekątnej i dzielisz. Jedna linijka i po zadaniu. Kłopot zaczyna się wtedy, gdy zadanie wygląda tak samo, a zależność jest odwrotna. Wtedy krzyż daje wynik, który nie ma sensu. Zobacz, jak to rozpoznać w kilka sekund.

W skrócie
  • =Proporcja to dwa równe ilorazy, np. 3 : 12 = 5 : 20.
  • ×Na krzyż: iloczyny po przekątnych są równe.
  • ↑Prosta: 2 razy więcej GB, 2 razy więcej złotych. Krzyż działa.
  • ↓Odwrotna: 2 razy więcej malarzy, 2 razy mniej dni. Mnożysz w poziomie.
ten temat przerobisz w zbiorzeProporcjonalność i skalaRozwiązania krok po kroku, próbka za darmo29,99 złZobacz zbiór
Scena: tabelka 2 na 2

Mnożenie na krzyż: pełna przekątna przez liczbę obok x

Wpisz dane do tabelki tak, żeby w jednej kolumnie były GB, a w drugiej złote. Pełna przekątna to dwie znane liczby. Mnożysz je i dzielisz przez liczbę, która stoi na przekątnej z x.

Zadanie

Paczka 3 GB internetu kosztuje 12 zł. Oblicz, ile kosztuje 5 GB w tej samej cenie za gigabajt.

Kliknij dowolne pole tabelki, żeby to ono było niewiadomą x.

Skąd ten krzyż

Dlaczego mnożenie na krzyż działa: to zwykłe równanie

Proporcja mówi, że cena za 1 GB jest taka sama w obu paczkach. Zapisujesz to jako dwa równe ułamki i pozbywasz się mianowników. Krzyż to po prostu skrót tego ruchu.

Zadanie

Rozwiąż proporcję 12 : 3 = x : 5 i sprawdź, ile kosztuje 5 GB.

  1. 123 = x5
  2. 12 · 5 = 3 · x
  3. 60 = 3x
  4. x = 20

  • ×Na krzyż3 · x = 5 · 12, więc x = 60 : 3 = 20. Najszybciej, gdy liczby są nieokrągłe.
  • 1Przez jedną sztukę1 GB to 12 : 3 = 4 zł. Potem 5 · 4 = 20 zł. Najlepsze do sprawdzenia wyniku.
  • ↗Przez mnożnik5 GB to 53 z 3 GB, więc cena też: 12 · 53 = 20 zł.
Scena: puszki i malarze

Prosta czy odwrotna: sprawdź, co się nie zmienia

W proporcji prostej stały jest iloraz: każda puszka farby wystarcza na 5 m². W odwrotnej stały jest iloczyn: praca zawsze wymaga 18 dniówek, czyli dni pracy jednej osoby. Przesuń suwak i zobacz różnicę.

Zadanie

3 malarzy maluje salę przez 6 dni. Oblicz, ile dni zajmie to 6 malarzom pracującym w tym samym tempie.

Prostailoraz stały↑ i ↑Więcej puszek, więcej m². Mnożysz na krzyż.
Odwrotnailoczyn stały↑ i ↓Więcej malarzy, mniej dni. Mnożysz w poziomie.
zajrzyj do środka, zanim kupiszDarmowa próbka zbioru Proporcjonalność i skalaOtwórz próbkę →
Odwrotna krok po kroku

Proporcja odwrotna: iloczyny w wierszach są równe

Ta sama tabelka, inny ruch. W odwrotnej proporcji mnożysz liczby w jednym wierszu. Obie strony to ta sama praca policzona w dniówkach.

Zadanie

3 malarzy pracuje 6 dni. Oblicz, ile dni zajmie ta sama praca 6 malarzom.

  1. 3 · 6 = 6 · x
  2. 18 = 6x
  3. x = 3

Zadanie zamknięte · 1 pkt

Zapas karmy w schronisku wystarcza 12 kotom na 10 dni. Na ile dni wystarczy, gdy kotów będzie 15, a każdy je tyle samo?

Typowe błędy

4 pułapki przy mnożeniu na krzyż

Po każdym wyniku zadaj jedno pytanie: czy to ma sens? Więcej GB nie może kosztować mniej, a więcej osób nie pracuje dłużej.

01

Krzyż idzie po przekątnej

Prosta
3 · 12 = 5 · x, więc x = 7,2 zł
3 · x = 5 · 12, więc x = 20 zł

Dlaczego: w tabelce mnożysz liczby z przeciwnych rogów. Test: 5 GB za 7,2 zł to taniej niż 3 GB za 12 zł.

02

Odwrotna nie idzie na krzyż

Odwrotna
3 malarzy 6 dni, 6 malarzy 12 dni
3 · 6 = 6 · x, więc x = 3 dni

Dlaczego: więcej rąk do pracy kończy szybciej. Test: 6 malarzy przez 3 dni to te same 18 dniówek.

03

W kolumnie te same jednostki

Jednostki
2 h to 150 km, 30 min to x: 2 · x = 30 · 150
30 min = 0,5 h: 2 · x = 0,5 · 150, x = 37,5 km

Dlaczego: godziny i minuty w jednej kolumnie dają bzdurę. Test: z błędnego zapisu wychodzi 2250 km w pół godziny.

04

Nie każda zależność to proporcja

Sens
10 lat to 140 cm wzrostu, więc 20 lat to 280 cm
Wzrost nie jest proporcjonalny do wieku

Dlaczego: proporcja działa tylko wtedy, gdy iloraz albo iloczyn jest stały. Test: w wieku 1 roku nikt nie ma 14 cm.

Znajdź błąd

Za 4 bilety do kina płacisz 96 zł. Oblicz, ile zapłacisz za 7 biletów.

Kliknij krok, w którym coś poszło nie tak.

Jest! Tu pomnożono liczby z jednego wiersza. Bilety i cena rosną razem, więc mnożysz na krzyż: 4 · x = 7 · 96.

Poprawnie: x = 672 : 4 = 168 zł. Test: jeden bilet to 96 : 4 = 24 zł, a 7 · 24 = 168.

Sprawdź się

Proporcje i mnożenie na krzyż: zadania

Pięć zadań, od najprostszego. Liczysz bez kalkulatora, jak na egzaminie ósmoklasisty. Zanim wpiszesz wynik, sprawdź, czy zależność jest prosta, czy odwrotna. Wpisz samą liczbę.

Wynik: 0 / 5
  1. 15 zeszytów kosztuje 15 zł. Oblicz, ile złotych kosztuje 8 takich zeszytów.

    Nie tym razem. Ile kosztuje jeden zeszyt?

    24 zł. 5 · x = 8 · 15, więc x = 120 : 5 = 24. Jeden zeszyt to 3 zł.

  2. 2Rozwiąż proporcję x : 6 = 10 : 4.

    Nie tym razem. Iloczyn skrajnych to iloczyn środkowych.

    15. 4 · x = 6 · 10, więc x = 60 : 4 = 15.

  3. 34 osoby sprzątają salę w 3 godziny. Oblicz, ile godzin zajmie to 6 osobom.

    Nie tym razem. Więcej osób, mniej godzin.

    2 h. Odwrotna: 4 · 3 = 6 · x, więc 12 = 6x i x = 2.

  4. 4Na mapie 2 cm to 7 km w terenie. Oblicz, ile kilometrów to 6 cm na tej mapie.

    Nie tym razem. Centymetry pod centymetrami, kilometry pod kilometrami.

    21 km. 2 · x = 6 · 7, więc x = 42 : 2 = 21.

  5. 5Telefon ładuje się od 0 do 40% w 24 minuty, cały czas w tym samym tempie. Oblicz, ile minut zajmie ładowanie od 0 do 100%.

    Nie tym razem. Ile minut trwa 10%?

    60 minut. 40 · x = 100 · 24, więc x = 2400 : 40 = 60. Co 10% to 6 minut.

Do rodzica: proporcje najlepiej ćwiczyć na zakupach. Przy dwóch opakowaniach tego samego produktu zapytaj, które bardziej się opłaca. Dziecko liczy cenę za kilogram albo za sztukę. To ta sama tabelka 2 na 2, tylko na prawdziwych liczbach.

Mikro-akcja na dziś: znajdź dwie oferty internetu w telefonie, np. dwie paczki GB. Policz krzyżem, ile kosztowałoby 10 GB w każdym z nich. Zanim napiszesz wynik, zapytaj siebie: prosta czy odwrotna?

Czytaj dalej

To też Ci się przyda

przygotowanie 1:1

Rozumiesz przykład, a w zadaniu znowu się gubisz?

To nie kwestia talentu. Ćwiczysz to z korepetytorem 1:1, od pierwszej lekcji na zadaniach CKE, i pytasz tyle razy, ile trzeba. Po próbnej wiesz, od czego zacząć.

  • 30 minut online
  • bez opłat
  • bez karty