Przejdź do treści
Wszystkie poradniki
,

Postać kanoniczna funkcji kwadratowej: po co jest i jak ją policzyć

Okładka wpisu SOLVE: Postać kanoniczna funkcji kwadratowej: po co jest i jak ją policzyć
f(x) = (x − 3)² + 1 W = (3, 1)

a nie W = (−3, 1)

Postać kanoniczna to f(x) = a(x − p)² + q. Liczby p i q to współrzędne wierzchołka paraboli. W nawiasie stoi minus, więc przy (x − 3)² masz p = 3, a przy (x + 3)² masz p = −3.

Postać kanoniczna to ta sama funkcja kwadratowa, tylko zapisana tak, żeby od razu było widać wierzchołek. Pomyśl o naklejce na relacji w telefonie. Przesuwasz ją palcem w prawo albo w lewo i w górę albo w dół. W postaci kanonicznej p mówi, o ile parabola pojechała w bok, a q mówi, o ile w górę. Z tego odczytasz wierzchołek, zbiór wartości i największą lub najmniejszą wartość bez liczenia.

W skrócie
  • WW f(x) = a(x − p)² + q wierzchołek to W = (p, q).
  • −W nawiasie jest minus: (x − 3)² daje p = 3, a (x + 3)² daje p = −3.
  • pZ postaci ogólnej: p = −b : 2a, a q najszybciej jako f(p).
  • ✓Postać kanoniczna i wzory na p, q są w karcie wzorów CKE.
ten temat przerobisz w zbiorzeFunkcja kwadratowaRozwiązania krok po kroku, próbka za darmo69,99 złZobacz zbiór
Scena: przesuwasz parabolę

Postać kanoniczna: p w bok, q w górę

Zaczynasz od zwykłej paraboli y = x² z wierzchołkiem w (0, 0). Suwak p przesuwa ją w bok, suwak q w górę i w dół. Patrz, jaki znak pojawia się w nawiasie.

Zadanie

Odczytaj współrzędne wierzchołka paraboli f(x) = (x − 3)² + 1.

a
  • pLiczba w nawiasieZmień jej znak i masz p. (x − 3)² to p = 3, (x + 1)² to p = −1.
  • qLiczba za nawiasemPrzepisujesz ją ze znakiem. + 1 to q = 1, − 4 to q = −4.
  • aLiczba przed nawiasemNie rusza wierzchołka. Decyduje, czy ramiona idą w górę (a > 0), czy w dół (a < 0).
Krok po kroku

Z postaci ogólnej do kanonicznej: najpierw p, potem q

Zwykle dostajesz funkcję w postaci ogólnej, czyli ax² + bx + c. Wtedy liczysz p ze wzoru, a q wstawiając p do funkcji. Dwa kroki i gotowe.

Zadanie

Zapisz funkcję f(x) = x² − 6x + 10 w postaci kanonicznej.

  1. a = 1, b = −6, c = 10
  2. p = −(−6)2 · 1 = 3
  3. q = f(3) = 9 − 18 + 10 = 1
  4. f(x) = (x − 3)² + 1

q ze wzoru z kartyq = −Δ4aq = 1Δ = 36 − 40 = −4, więc q = 4 : 4 = 1.
q jako f(p)q = f(p)q = 1f(3) = 9 − 18 + 10 = 1. Bez delty i bez ułamka.

Którą drogę wybrać? Gdy deltę i tak liczysz, bo szukasz miejsc zerowych, weź wzór z deltą. Gdy chodzi tylko o wierzchołek, f(p) jest zwykle szybsze. Jak policzyć deltę bez pomyłki, przeczytasz we wpisie o delcie.

Gdy przed x² stoi liczba

Gdy a ≠ 1: nie gub liczby przed nawiasem

Metoda jest ta sama. Jedyna różnica: współczynnik a przepisujesz przed nawias. Bez niego wierzchołek się zgadza, ale funkcja już nie.

Zadanie

Zapisz funkcję f(x) = 2x² + 8x + 5 w postaci kanonicznej.

Krok 1: pp = −82 · 2 = −2p = −2Dzielisz przez 2a, czyli przez 4.
Krok 2: qf(−2) = 8 − 16 + 5q = −32 · 4 = 8 i 8 · (−2) = −16.

Wynik: f(x) = 2(x + 2)² − 3. Sprawdzenie: 2(x² + 4x + 4) − 3 = 2x² + 8x + 8 − 3 = 2x² + 8x + 5. Wszystko się zgadza.

zajrzyj do środka, zanim kupiszDarmowa próbka zbioru Funkcja kwadratowaOtwórz próbkę →
Scena: odczyt z jednego wzoru

Po co jest postać kanoniczna? Pięć odpowiedzi od ręki

Z postaci kanonicznej odczytasz wierzchołek, oś symetrii, zbiór wartości, gdzie funkcja rośnie i jej największą lub najmniejszą wartość. Wybierz funkcję i porównaj z wykresem.

Zadanie

Dla funkcji f(x) = −2(x − 1)² + 5 wyznacz zbiór wartości i przedział, w którym funkcja rośnie.

    Zadanie zamknięte · 1 pkt

    Funkcja f(x) = 3(x + 4)² − 7. Wybierz zbiór wartości funkcji f.

    Typowe błędy

    4 pułapki, przez które wierzchołek ucieka

    Każdą sprawdzisz w kilka sekund. Wstaw x = p do funkcji z zadania. Jeśli wyjdzie q, wierzchołek jest dobry.

    01

    Znak p przepisany z nawiasu

    Odczyt
    (x − 3)² + 1, więc p = −3
    (x − 3)² + 1, więc p = 3

    Dlaczego: nawias się zeruje dla x = 3, a tam jest wierzchołek. Test: f(3) = 0 + 1 = 1, czyli q.

    02

    Plus w nawiasie

    Odczyt
    (x + 2)² − 3, więc W = (2, −3)
    (x + 2)² − 3, więc W = (−2, −3)

    Dlaczego: x + 2 to x − (−2), więc p = −2. Test: nawias zeruje się dla x = −2.

    03

    Zgubione a przed nawiasem

    Zapis
    2x² + 8x + 5 = (x + 2)² − 3
    2x² + 8x + 5 = 2(x + 2)² − 3

    Dlaczego: a z postaci ogólnej przechodzi bez zmian. Test x = 0: lewa strona 5, a (0 + 2)² − 3 = 1.

    04

    Dzielenie przez 2 zamiast przez 2a

    Wzór na p
    2x² + 8x: p = −8 : 2 = −4
    2x² + 8x: p = −8 : 4 = −2

    Dlaczego: w mianowniku stoi 2a, czyli 2 · 2 = 4. Test: miejsca zerowe 2x² + 8x to 0 i −4, a wierzchołek leży w środku, przy −2.

    Znajdź błąd

    Zapisz funkcję f(x) = x² + 4x + 1 w postaci kanonicznej.

    Kliknij krok, w którym coś poszło nie tak.

    Jest! 4x dla x = −2 to 4 · (−2) = −8, a nie + 8. Przy wstawianiu ujemnej liczby zawsze daj nawias.

    Poprawnie: q = 4 − 8 + 1 = −3, więc f(x) = (x + 2)² − 3.

    Funkcja kwadratowa wciąż się miesza? Na bezpłatnej lekcji próbnej (30 minut, 1:1 online) korepetytor przejdzie z Tobą jedno zadanie od postaci ogólnej do wykresu. Umów lekcję próbną

    Sprawdź się

    Postać kanoniczna: zadania do sprawdzenia

    Pięć zadań, od najprostszego. Wpisz samą liczbę, z minusem, jeśli trzeba.

    Wynik: 0 / 5
    1. 1Funkcja f(x) = (x − 5)² + 2. Podaj pierwszą współrzędną wierzchołka p.

      Nie tym razem. Dla jakiego x nawias się zeruje?

      5. Nawias (x − 5) zeruje się dla x = 5.

    2. 2Funkcja f(x) = (x + 4)² − 1. Podaj pierwszą współrzędną wierzchołka p.

      Nie tym razem. Plus w nawiasie oznacza ujemne p.

      −4. x + 4 = x − (−4), więc p = −4.

    3. 3Funkcja f(x) = x² − 8x + 3. Oblicz q, czyli drugą współrzędną wierzchołka.

      Nie tym razem. Najpierw p = −b : 2a, potem q = f(p).

      −13. p = 8 : 2 = 4. q = f(4) = 16 − 32 + 3 = −13.

    4. 4Funkcja f(x) = 2x² − 4x + 7. Oblicz q, czyli drugą współrzędną wierzchołka.

      Nie tym razem. Dzielisz przez 2a, czyli przez 4.

      5. p = 4 : 4 = 1. q = f(1) = 2 − 4 + 7 = 5.

    5. 5Funkcja f(x) = −(x − 2)² + 6. Podaj największą wartość tej funkcji.

      Nie tym razem. Ramiona idą w dół, więc wierzchołek jest najwyżej.

      6. a = −1, więc ramiona w dół. Największa wartość to q = 6, dla x = 2.

    Do rodzica: funkcja kwadratowa to jeden z najważniejszych działów matury podstawowej. Wiele zadań da się z niej rozwiązać, gdy dziecko pewnie odczytuje wierzchołek. Jeśli myli znaki, to normalne i szybko do poprawienia. Wystarczy kilka krótkich powtórek z samym odczytem p i q.

    Mikro-akcja na dziś: zapisz na karteczce jedno zdanie: „Nawias się zeruje, tam jest wierzchołek”. Potem wypisz trzy funkcje, np. (x − 1)² + 4, (x + 5)² − 2 i 3(x − 2)² i odczytaj ich wierzchołki. Sprawdź się w pierwszej scenie suwakami.

    Czytaj dalej

    To też Ci się przyda

    przygotowanie 1:1

    Rozumiesz przykład, a w zadaniu znowu się gubisz?

    To nie kwestia talentu. Ćwiczysz to z korepetytorem 1:1, od pierwszej lekcji na zadaniach CKE, i pytasz tyle razy, ile trzeba. Po próbnej wiesz, od czego zacząć.

    • 30 minut online
    • bez opłat
    • bez karty