a nie W = (−3, 1)
Postać kanoniczna to f(x) = a(x − p)² + q. Liczby p i q to współrzędne wierzchołka paraboli. W nawiasie stoi minus, więc przy (x − 3)² masz p = 3, a przy (x + 3)² masz p = −3.
Postać kanoniczna to ta sama funkcja kwadratowa, tylko zapisana tak, żeby od razu było widać wierzchołek. Pomyśl o naklejce na relacji w telefonie. Przesuwasz ją palcem w prawo albo w lewo i w górę albo w dół. W postaci kanonicznej p mówi, o ile parabola pojechała w bok, a q mówi, o ile w górę. Z tego odczytasz wierzchołek, zbiór wartości i największą lub najmniejszą wartość bez liczenia.
- WW f(x) = a(x − p)² + q wierzchołek to W = (p, q).
- −W nawiasie jest minus: (x − 3)² daje p = 3, a (x + 3)² daje p = −3.
- pZ postaci ogólnej: p = −b : 2a, a q najszybciej jako f(p).
- ✓Postać kanoniczna i wzory na p, q są w karcie wzorów CKE.
Postać kanoniczna: p w bok, q w górę
Zaczynasz od zwykłej paraboli y = x² z wierzchołkiem w (0, 0). Suwak p przesuwa ją w bok, suwak q w górę i w dół. Patrz, jaki znak pojawia się w nawiasie.
Odczytaj współrzędne wierzchołka paraboli f(x) = (x − 3)² + 1.
- pLiczba w nawiasieZmień jej znak i masz p. (x − 3)² to p = 3, (x + 1)² to p = −1.
- qLiczba za nawiasemPrzepisujesz ją ze znakiem. + 1 to q = 1, − 4 to q = −4.
- aLiczba przed nawiasemNie rusza wierzchołka. Decyduje, czy ramiona idą w górę (a > 0), czy w dół (a < 0).
Z postaci ogólnej do kanonicznej: najpierw p, potem q
Zwykle dostajesz funkcję w postaci ogólnej, czyli ax² + bx + c. Wtedy liczysz p ze wzoru, a q wstawiając p do funkcji. Dwa kroki i gotowe.
Zapisz funkcję f(x) = x² − 6x + 10 w postaci kanonicznej.
- a = 1, b = −6, c = 10
- p = −(−6)2 · 1 = 3
- q = f(3) = 9 − 18 + 10 = 1
- f(x) = (x − 3)² + 1
Którą drogę wybrać? Gdy deltę i tak liczysz, bo szukasz miejsc zerowych, weź wzór z deltą. Gdy chodzi tylko o wierzchołek, f(p) jest zwykle szybsze. Jak policzyć deltę bez pomyłki, przeczytasz we wpisie o delcie.
Gdy a ≠ 1: nie gub liczby przed nawiasem
Metoda jest ta sama. Jedyna różnica: współczynnik a przepisujesz przed nawias. Bez niego wierzchołek się zgadza, ale funkcja już nie.
Zapisz funkcję f(x) = 2x² + 8x + 5 w postaci kanonicznej.
Wynik: f(x) = 2(x + 2)² − 3. Sprawdzenie: 2(x² + 4x + 4) − 3 = 2x² + 8x + 8 − 3 = 2x² + 8x + 5. Wszystko się zgadza.
Po co jest postać kanoniczna? Pięć odpowiedzi od ręki
Z postaci kanonicznej odczytasz wierzchołek, oś symetrii, zbiór wartości, gdzie funkcja rośnie i jej największą lub najmniejszą wartość. Wybierz funkcję i porównaj z wykresem.
Dla funkcji f(x) = −2(x − 1)² + 5 wyznacz zbiór wartości i przedział, w którym funkcja rośnie.
Funkcja f(x) = 3(x + 4)² − 7. Wybierz zbiór wartości funkcji f.
4 pułapki, przez które wierzchołek ucieka
Każdą sprawdzisz w kilka sekund. Wstaw x = p do funkcji z zadania. Jeśli wyjdzie q, wierzchołek jest dobry.
Znak p przepisany z nawiasu
OdczytDlaczego: nawias się zeruje dla x = 3, a tam jest wierzchołek. Test: f(3) = 0 + 1 = 1, czyli q.
Plus w nawiasie
OdczytDlaczego: x + 2 to x − (−2), więc p = −2. Test: nawias zeruje się dla x = −2.
Zgubione a przed nawiasem
ZapisDlaczego: a z postaci ogólnej przechodzi bez zmian. Test x = 0: lewa strona 5, a (0 + 2)² − 3 = 1.
Dzielenie przez 2 zamiast przez 2a
Wzór na pDlaczego: w mianowniku stoi 2a, czyli 2 · 2 = 4. Test: miejsca zerowe 2x² + 8x to 0 i −4, a wierzchołek leży w środku, przy −2.
Zapisz funkcję f(x) = x² + 4x + 1 w postaci kanonicznej.
Kliknij krok, w którym coś poszło nie tak.
Jest! 4x dla x = −2 to 4 · (−2) = −8, a nie + 8. Przy wstawianiu ujemnej liczby zawsze daj nawias.
Poprawnie: q = 4 − 8 + 1 = −3, więc f(x) = (x + 2)² − 3.
Funkcja kwadratowa wciąż się miesza? Na bezpłatnej lekcji próbnej (30 minut, 1:1 online) korepetytor przejdzie z Tobą jedno zadanie od postaci ogólnej do wykresu. Umów lekcję próbną
Postać kanoniczna: zadania do sprawdzenia
Pięć zadań, od najprostszego. Wpisz samą liczbę, z minusem, jeśli trzeba.
- 1Funkcja f(x) = (x − 5)² + 2. Podaj pierwszą współrzędną wierzchołka p.
Nie tym razem. Dla jakiego x nawias się zeruje?
5. Nawias (x − 5) zeruje się dla x = 5.
- 2Funkcja f(x) = (x + 4)² − 1. Podaj pierwszą współrzędną wierzchołka p.
Nie tym razem. Plus w nawiasie oznacza ujemne p.
−4. x + 4 = x − (−4), więc p = −4.
- 3Funkcja f(x) = x² − 8x + 3. Oblicz q, czyli drugą współrzędną wierzchołka.
Nie tym razem. Najpierw p = −b : 2a, potem q = f(p).
−13. p = 8 : 2 = 4. q = f(4) = 16 − 32 + 3 = −13.
- 4Funkcja f(x) = 2x² − 4x + 7. Oblicz q, czyli drugą współrzędną wierzchołka.
Nie tym razem. Dzielisz przez 2a, czyli przez 4.
5. p = 4 : 4 = 1. q = f(1) = 2 − 4 + 7 = 5.
- 5Funkcja f(x) = −(x − 2)² + 6. Podaj największą wartość tej funkcji.
Nie tym razem. Ramiona idą w dół, więc wierzchołek jest najwyżej.
6. a = −1, więc ramiona w dół. Największa wartość to q = 6, dla x = 2.
Do rodzica: funkcja kwadratowa to jeden z najważniejszych działów matury podstawowej. Wiele zadań da się z niej rozwiązać, gdy dziecko pewnie odczytuje wierzchołek. Jeśli myli znaki, to normalne i szybko do poprawienia. Wystarczy kilka krótkich powtórek z samym odczytem p i q.
Mikro-akcja na dziś: zapisz na karteczce jedno zdanie: „Nawias się zeruje, tam jest wierzchołek”. Potem wypisz trzy funkcje, np. (x − 1)² + 4, (x + 5)² − 2 i 3(x − 2)² i odczytaj ich wierzchołki. Sprawdź się w pierwszej scenie suwakami.
Chcesz przerobić to do końca?
Dwa zbiory zadań z rozwiązaniami krok po kroku. Pliki PDF dostajesz od razu po zakupie.
Zbiory działów mają darmową próbkę. Dwa materiały w koszyku to −10% na cały koszyk.



