a nie arytmetyczny, bo różnice to 3, 6, 12
Ciąg arytmetyczny co krok dodaje tę samą liczbę r. Ciąg geometryczny co krok mnoży przez tę samą liczbę q. Sprawdzasz to na trzech wyrazach i wiesz, którego wzoru użyć.
Ciąg arytmetyczny: wzory na n-ty wyraz i sumę masz w karcie CKE. Kłopot w tym, że ciąg geometryczny ma bardzo podobne. A rośnie zupełnie inaczej. Wyobraź sobie dwa konta. Na pierwszym codziennie przybywa 50 obserwujących. Na drugim liczba obserwujących co tydzień się podwaja. Pierwsze konto to ciąg arytmetyczny, drugie to geometryczny. Na początku idą łeb w łeb, a po kilku krokach drugie odjeżdża.
- +Arytmetyczny: dodajesz r. Różnica r = a₂ − a₁ jest wszędzie taka sama.
- ·Geometryczny: mnożysz przez q. Iloraz q = a₂ : a₁ jest wszędzie taki sam.
- nDo wyrazu aₙ robisz n − 1 kroków, a nie n. Stąd (n − 1) we wzorach.
- ✓Wzory na aₙ i sumę obu ciągów są w karcie wzorów CKE.
Dodajesz czy mnożysz? Rozpoznasz w 5 sekund
Wybierz pierwszy wyraz i krok. Kafelki pokażą sześć wyrazów, a słupki pokażą, jak szybko ciąg rośnie. Pod spodem ten sam wynik policzony ze wzoru.
Ciąg zaczyna się od 2, a każdy kolejny wyraz jest o 3 większy. Oblicz szósty wyraz a₆.
- −Odejmij sąsiadów5 − 2 = 3 i 8 − 5 = 3. Ta sama różnica? To ciąg arytmetyczny, a r = 3.
- :Podziel sąsiadów6 : 3 = 2 i 12 : 6 = 2. Ten sam iloraz? To ciąg geometryczny, a q = 2.
- 3Zawsze trzy wyrazyZ dwóch wyrazów nie odróżnisz ciągów. Ciągi 2, 4, 6 oraz 2, 4, 8 zaczynają się tak samo.
Ciąg arytmetyczny: wzory na wyraz aₙ
Do dziesiątego wyrazu nie musisz liczyć po kolei. Od a₁ do a₁₀ jest 9 kroków, więc dodajesz r dziewięć razy. Stąd wzór aₙ = a₁ + (n − 1) · r.
W ciągu arytmetycznym a₁ = 4 i r = 3. Oblicz a₁₀.
- aₙ = a₁ + (n − 1) · r
- a₁₀ = 4 + 9 · 3
- a₁₀ = 4 + 27 = 31
- 4, 7, 10, …, 31
W ciągu geometrycznym działa to samo, tylko zamiast dodawać, mnożysz. Dziewięć razy mnożysz przez q, czyli raz przez q⁹.
Suma ciągu arytmetycznego: pierwszy plus ostatni
Zapisz ciąg dwa razy: normalnie i od tyłu. Każda kolumna daje tę samą sumę. Zmieniaj liczbę wyrazów i sprawdź, czy to przypadek.
Oblicz sumę 10 początkowych wyrazów ciągu arytmetycznego 2, 5, 8, 11, …
Wzór z karty: Sₙ = a₁ + aₙ2 · n. Dzielisz przez 2, bo w scenie dodałeś ciąg dwa razy.
Suma ciągu geometrycznego też jest w karcie: Sₙ = a₁ · 1 − qⁿ1 − q dla q ≠ 1. Sprawdź na ciągu 3, 6, 12, 24, 48: wzór daje 3 · (−31) : (−1) = 93. Dodawanie po kolei też daje 93.
Trzy liczby tworzą ciąg: środek to klucz
Na maturze często masz trzy liczby z jedną niewiadomą. Wtedy patrzysz na środkowy wyraz. W arytmetycznym to średnia sąsiadów. W geometrycznym jego kwadrat to iloczyn sąsiadów.
Liczby x, 6, 14 tworzą ciąg arytmetyczny. Oblicz x. Potem: liczby 4, y, 9 tworzą ciąg geometryczny o dodatnich wyrazach. Oblicz y.
Liczby 2, x, 18 tworzą ciąg geometryczny rosnący. Oblicz x.
4 pułapki, przez które ciągi zabierają punkty
Każdą złapiesz tak samo: wypisz kilka pierwszych wyrazów na brudno i porównaj z wynikiem ze wzoru.
n kroków zamiast n − 1
Wzór aₙDlaczego: a₁ już stoi na starcie, więc do a₁₀ robisz 9 skoków. Test: a₂ = 4 + 1 · 3 = 7, a nie 4 + 2 · 3.
Iloraz liczony od tyłu
Iloraz qDlaczego: q to „przez co mnożysz, żeby dostać następny”. Test: 8 · 12 = 4, a 8 · 2 = 16.
Mnożenie przed potęgą
Wzór aₙDlaczego: potęgę liczysz przed mnożeniem, a wykładnik dotyczy tylko q. Test: 3, 6, 12, 24, 48, 96.
Rozpoznanie po dwóch wyrazach
Rodzaj ciąguDlaczego: 2, 4 pasuje i do + 2, i do · 2. Dopiero trzeci wyraz rozstrzyga: 6 albo 8.
W ciągu arytmetycznym a₁ = 5 i r = −2. Oblicz a₈.
Kliknij krok, w którym coś poszło nie tak.
Jest! Od a₁ do a₈ jest 7 kroków, a nie 8. We wzorze stoi n − 1.
Poprawnie: a₈ = 5 + 7 · (−2) = 5 − 14 = −9. Test: 5, 3, 1, −1, −3, −5, −7, −9.
Ciągi: zadania do sprawdzenia
Pięć zadań, od najprostszego. Wpisz samą liczbę. Przy ostatnim przyda się sztuczka ze środkowym wyrazem.
- 1Ciąg 7, 11, 15, … jest arytmetyczny. Oblicz różnicę r.
Nie tym razem. Odejmij pierwszy wyraz od drugiego.
4. 11 − 7 = 4 i 15 − 11 = 4.
- 2W ciągu arytmetycznym a₁ = 3 i r = 5. Oblicz a₁₂.
Nie tym razem. Ile kroków dzieli a₁ od a₁₂?
58. a₁₂ = 3 + 11 · 5 = 3 + 55 = 58.
- 3Ciąg 5, 15, 45, … jest geometryczny. Oblicz a₅.
Nie tym razem. Najpierw q, potem a₁ · q⁴.
405. q = 15 : 5 = 3, więc a₅ = 5 · 3⁴ = 5 · 81 = 405.
- 4Oblicz sumę 20 początkowych wyrazów ciągu arytmetycznego 1, 3, 5, …
Nie tym razem. Najpierw policz a₂₀, potem pierwszy plus ostatni.
400. a₂₀ = 1 + 19 · 2 = 39. S₂₀ = (1 + 39) : 2 · 20 = 20 · 20 = 400.
- 5Liczby x, 10, 25 tworzą ciąg geometryczny. Oblicz x.
Nie tym razem. Kwadrat środka równa się iloczynowi sąsiadów.
4. 10² = x · 25, więc 100 = 25x i x = 4. Test: 4, 10, 25 to mnożenie przez 2,5.
Do rodzica: ciągi to dział, w którym wzory są w karcie, a punkty uciekają przez pomylenie dwóch rodzajów ciągów. To normalne na początku. Pomaga krótkie pytanie przy każdym zadaniu: „dodajesz czy mnożysz?”. Jeśli dziecko odpowiada od razu, wzór dobierze samo.
Wzory znasz, a zadania z treścią dalej stoją? Na bezpłatnej lekcji próbnej (30 minut, 1:1 online) przerobisz z korepetytorem jedno takie zadanie od zera. Umów lekcję próbną
Mikro-akcja na dziś: otwórz kalkulator w telefonie. Wpisz 1 i pomnóż przez 2 dziesięć razy. Obok dodaj do 1 liczbę 2 też dziesięć razy. Porównaj wyniki 1024 i 21. Tak wygląda różnica między ciągiem geometrycznym a arytmetycznym.
Chcesz przerobić to do końca?
Zbiór zadań z rozwiązaniami krok po kroku. Pliki PDF dostajesz od razu po zakupie.
Zbiory działów mają darmową próbkę. Dwa materiały w koszyku to −10% na cały koszyk.



