a nie 120 · 2 = 240. Mnożysz tylko wtedy, gdy szukasz drogi.
Prędkość to droga podzielona przez czas. Drogę dostajesz z mnożenia prędkości przez czas, a czas z dzielenia drogi przez prędkość. Wszystkie trzy wzory mieszczą się w jednym trójkącie, który zobaczysz niżej.
Wzór na prędkość to v = s : t, czyli droga podzielona przez czas. Brzmi prosto, ale w zadaniach tekstowych dzielenie i mnożenie lubią się mylić. Do tego dochodzą minuty, kilometry na godzinę i metry na sekundę. Zadania z ruchem to klasyka sprawdzianów w 7. klasie i zadań tekstowych na egzaminie ósmoklasisty. Zobacz, jak jeden trójkąt zastępuje trzy wzory.
- vPrędkość: v = s : t, droga przez czas.
- sDroga: s = v · t, prędkość razy czas.
- tCzas: t = s : v, droga przez prędkość.
- ÷1 m/s = 3,6 km/h. Z km/h na m/s dzielisz przez 3,6.
Wzór na prędkość, drogę i czas: jeden trójkąt
Na górze trójkąta jest droga s, na dole prędkość v i czas t. Zakryj to, czego szukasz. To, co zostaje, jest wzorem. Obok siebie znaczy „razy”, jedno nad drugim znaczy „podziel”.
Autobus przejechał 150 km w 2,5 godziny. Oblicz jego średnią prędkość.
- vSzukasz prędkościZakryj v. Zostaje s nad t, więc dzielisz: 150 : 2,5 = 60 km/h.
- sSzukasz drogiZakryj s. Zostaje v obok t, więc mnożysz: 60 · 2,5 = 150 km.
- tSzukasz czasuZakryj t. Zostaje s nad v, więc dzielisz: 150 : 60 = 2,5 h.
Czas w minutach: zamień go na część godziny
Prędkość jest w kilometrach na godzinę, więc czas też musi być w godzinach. 45 minut to trzy czwarte tarczy zegara, czyli 0,75 h. To nie jest 0,45 h, bo godzina ma 60 minut, a nie 100.
Jedziesz rowerem z prędkością 16 km/h przez 45 minut. Oblicz, ile kilometrów przejedziesz.
Ściąga z zegara. 15 minut to ¼ h, 20 minut to ⅓ h, 30 minut to ½ h, 45 minut to ¾ h. Przy 20 minutach zostań przy ułamku. Liczba 0,33 to tylko przybliżenie i psuje wynik.
Z km/h na m/s: dziel przez 3,6
Kilometr to 1000 metrów, a godzina to 3600 sekund. Dlatego 1 m/s to dokładnie 3,6 km/h. Metr na sekundę to większa prędkość, więc liczba w m/s wychodzi mniejsza.
Hulajnoga elektryczna jedzie 18 km/h. Oblicz, ile metrów przejeżdża w ciągu sekundy.
- 18 km/h
- 18 000 m3600 s
- 18 : 3,6
- 5 m/s
Spotkanie i pościg: dodajesz albo odejmujesz prędkości
Gdy dwie osoby idą naprzeciw siebie, odległość między nimi maleje o sumę ich prędkości. Gdy jedna goni drugą, odległość maleje tylko o różnicę prędkości.
Ola i Kuba mieszkają 6 km od siebie. Ruszają w tej samej chwili naprzeciw siebie. Ola idzie 4 km/h, Kuba jedzie rowerem 14 km/h. Oblicz, po ilu minutach się spotkają.
- t = 6 : (4 + 14)
- 6 : 18
- 13 h
- 20 min
Brat wyszedł z domu i idzie 5 km/h. Pół godziny później ruszasz za nim rowerem 15 km/h. Po ilu minutach go dogonisz?
4 pułapki w zadaniach z drogą, prędkością i czasem
Prawie każda zaczyna się od jednostek. Zanim podstawisz liczby do wzoru, sprawdź, czy godziny pasują do godzin, a kilometry do kilometrów.
Minuty to nie część dziesiętna
CzasDlaczego: godzina ma 60 minut, a nie 100. Test: 30 minut to pół godziny, czyli 0,5 h, a nie 0,3 h.
Metry przez minuty to nie km/h
JednostkiDlaczego: dzielisz metry przez minuty, więc wynik jest w metrach na minutę. W godzinę to 300 · 60 = 18 000 m, czyli 18 km.
Średnia prędkość to nie średnia z prędkości
ŚredniaDlaczego: tam jedziesz 1 h, a z powrotem 1,5 h. Wolniejszą jazdę liczysz dłużej, więc całą drogę dzielisz przez cały czas.
Z km/h na m/s dzielisz, nie mnożysz
ZamianaDlaczego: metr na sekundę to więcej niż kilometr na godzinę, więc liczba musi zmaleć. Test: 1 m/s to 3,6 km/h.
Pociąg jedzie 90 km/h. Oblicz, ile kilometrów przejedzie w 1 h 20 min.
Kliknij krok, w którym coś poszło nie tak.
Jest! 20 minut to jedna trzecia godziny, a nie 0,2 h. Czyli 1 h 20 min = 1⅓ h.
Poprawnie: s = 90 · 1⅓ = 90 + 30 = 120 km. Test: w 20 minut pociąg przejeżdża trzecią część z 90 km, czyli 30 km.
Wzór na prędkość: zadania do sprawdzenia
Pięć zadań, od najprostszego. Liczysz bez kalkulatora, jak na egzaminie ósmoklasisty. Wpisz samą liczbę, bez jednostki.
- 1Rowerzysta jechał 2 godziny z prędkością 15 km/h. Oblicz drogę w km.
Nie tym razem. Zakryj s w trójkącie.
30 km. s = v · t = 15 · 2 = 30.
- 2Samochód przejechał 210 km w 3 godziny. Oblicz średnią prędkość w km/h.
Nie tym razem. Droga przez czas.
70 km/h. v = s : t = 210 : 3 = 70.
- 3Pociąg jedzie 80 km/h. Oblicz, ile godzin zajmie mu przejazd 200 km.
Nie tym razem. Zakryj t w trójkącie.
2,5 h. t = s : v = 200 : 80 = 2,5, czyli 2 godziny i 30 minut.
- 4Zamień prędkość 72 km/h na metry na sekundę.
Nie tym razem. Wynik w m/s ma być mniejszy.
20 m/s. 72 : 3,6 = 20. Sprawdzenie: 20 · 3,6 = 72.
- 5Dwa auta są 150 km od siebie i jadą naprzeciw siebie: jedno 70 km/h, drugie 80 km/h. Oblicz, po ilu minutach się spotkają.
Nie tym razem. Jadą naprzeciw siebie, więc prędkości dodajesz.
60 minut. Zbliżają się o 70 + 80 = 150 km/h, więc t = 150 : 150 = 1 h.
Do rodzica: zadania z ruchem najlepiej ćwiczyć w drodze. Gdy nawigacja pokazuje 45 km i 30 minut jazdy, zapytaj dziecko o średnią prędkość. Odpowiedź to 90 km/h, bo 30 minut to pół godziny. Jedno takie pytanie w tygodniu robi więcej niż strona zadań.
Mikro-akcja na dziś: otwórz rozkład jazdy swojego autobusu albo tramwaju. Sprawdź w mapach, ile kilometrów ma trasa, a w rozkładzie, ile minut trwa przejazd. Zamień minuty na część godziny i policz średnią prędkość.
Chcesz przerobić to do końca?
Dwa zbiory zadań z rozwiązaniami krok po kroku. Pliki PDF dostajesz od razu po zakupie.
Zbiory działów mają darmową próbkę. Dwa materiały w koszyku to −10% na cały koszyk.



